Cơ thể và tế bào được xây dựng nên như thế nào?

Cơ thể mỗi người như là một vũ trụ thu nhỏ, hãy hình dung mỗi tế bào là một ngôi nhà đồ sộ, để xây nên ngôi nhà chúng ta cần 3 nhân tố:

  • Nguyên liệu (gạch ngói, xi măng cát) - nguồn dinh dưỡng chung ta ăn vào
  • Bản vẽ, bản thiết kế - Bộ DNA của chúng ta
  • Người thợ xây - Các protein sirtuins tên đầy đủ là Silent Information Regulator

Khi cơ thể chúng ta còn trẻ, mọi thứ sẽ vận hành rất như ý, anh thợ nhìn bản vẽ DNA, với nguồn nguyên liệu gạch cát đá dồi dào thì dễ dàng để anh ta xây nên những ngôi nhà đẹp và toàn bộ cơ thể chúng ta chỉ bao gồm những tế bào khỏe mạnh khi đó chúng ta đang ở lứa tuổi đôi mươi hay đâu đó 17 bẻ gãy sừng trâu.

Cơ chế tạo ra protein cho tế bào Cơ chế tạo ra protein cho tế bào

Nhưng rồi thời gian qua nhanh, mới đó đã hơn 40 tuổi rồi. Cơ thể bắt đầu xuất hiện các chứng đau mỏi xương khớp, theo lời mọi người thì mình cũng đi bệnh viện khám, tất nhiên là các bác sĩ sẽ chỉ định đo tỉ lệ canxi, nhưng ngạc nhiên thay tỉ lệ canxi trong máu thì vẫn dồi dào như hồi còn lứa tuổi đôi mươi, nhưng tại sao lại bị loãng xương trong khi canxi mình đâu có thiếu, nhà có điều kiện, mình cũng chút kiến thức dinh dưỡng nên tuần nào mà mình không bồi bổ hải sản, sữa và đủ loại vitamin từ trái cây và tập thể thao đều đặn. Tìm bác sĩ hỏi cho ra lẽ thì, thì bác sĩ chỉ trả lời bằng 2 từ đơn giản, chắc chúng ta đã biết đó là “lão hóa”. Lão hóa là gì, có cách nào để chống lại không hay không hay chỉ đứng nhìn nó phá hủy cơ thể chúng ta cho đến khi mục rữa mặc sức cho chúng ta vẫn ăn uống lành mạnh và luyện tập mỗi ngày. Không thể nào !!

Bản chất của sự lão hóa

Vậy bản chất của lão hóa là gì? Hãy nhìn vào cách mà ngôi nhà được xây nên. Đối chiếu vào những nhân tố chúng ta sẽ tìm được đâu là nguyên nhân. Bản vẽ thiết kế của ngôi nhà (bộ DNA trong mỗi tế bào) vẫn nguyên vẹn cho dù chúng ta 20 hay 40, do đó không có vấn đề chỗ DNA. Xét đến phần nguyên liệu, phần lớn chất dinh dưỡng chúng ta hấp thụ mỗi ngày chỉ phục vụ cho việc cung cấp nguyên vật liệu: gạch, ngói, xi măng.. Do đó phần nguyên liệu không phải là vấn đề vậy vấn đề chính là chỗ... ông thợ.

Khi chúng ta càng lớn tuổi, ông thợ sirtuin mỗi ngày một chây ì, hoạt động không hiệu quả, dẫn đến ổng xây nên những ngôi nhà tế bào không như thiết kế. Tế bào da thì không căng mịn, xương thì không chắc xộp dễ vỡ.. Đều là những biểu hiện của sự lão hóa. Vậy làm sao để làm cho ông thợ sirtuin hoạt động hiệu quả từ đó xây lại những ngôi nhà đẹp đúng như thủa ban đầu?

Sirtuin đóng vai trò quyết định trong sự lão hóa Sirtuin đóng vai trò quyết định trong sự lão hóa

Trong bộ gen người có 7 gen sirtuins viết tắt là SIRT1 - SIRT7, vai trò của sirtuin trong việc giám sát quá trình hình thành protein đã được giới khoa học đồng thuận rộng rãi, chỉ cần cơ chế này hoạt động không hiệu quả đồng nghĩa với xuất hiện sự lão hóa và ảnh hưởng đến tuổi thọ của chúng ta, ngoài ra sirtuins còn có nhiều nhiệm vụ quan trọng khác như sữa lỗi DNA, kiểm soát inflammation (viêm) và oxy hóa. Do đó các gen sirtuins hay còn được gọi là gen tuổi thọ hay gen trường thọ.

Kích hoạt sirtuins

Các thí nghiệm trên người và động vật từ cấp thấp cho đến cao đều cho kết quả giống nhau về các cơ chế có thể kích hoạt sirtuins. Một điều thú vị là chúng ta rất dễ dàng để kích hoạt mà không phải can thiệp y học, sinh học gì ghê gớm, một trong những cách hiệu quả nhất để kích hoạt sirtuin đó là ăn ít calorie. Phương pháp kích hoạt sirtuins bao gồm:

  • Tạo áp lực (stress) lên tế bào bằng một số phytonutrients, chủ yếu là polyphenols
  • Trạng thái thiếu calo & chất dinh dưỡng (amino acid)
  • Luyện tập thể dục cường độ cao cũng giúp kích hoạt sirtuin tuy không mạnh

Bộ đôi sirtuin và nad+ trong chống lão hóa Bộ đôi sirtuin và nad+ trong chống lão hóa

Bổ sung NAD+

Sirtuin hoạt động dựa trên NAD+ như một nguồn cung nguyên liệu, NAD+ được tìm thấy trong tất cả các tế bào sống trên hành tinh. Để cho sirtuin hoạt động thì ngoài việc kích hoạt chúng ta cần bổ sung lượng NAD+ để làm nguyên liệu cho các hoạt động của sirtuin, Vấn đề với NAD+ là nếu chúng ta ăn vào NAD+ thì nó sẽ bị chuyển hóa và không thể đi vào bên trong tế bào ở dạng NAD+ nên thường thì chúng ta phải bổ sung tiền chất của NAD+ khi đi vào cơ thể, các tiền chất này sẽ chuyển hóa để biến thành NAD+ bên trong tế bào. Một số thực phẩm sau chứa các tiền chất của NAD+ mặc dù với một lượng rất nhỏ:

  • Cá hồi hoang dã (wild salmon)
  • Cá thu (mackerel)
  • Cá mòi (sardines)
  • Nấm (Mushroom)
  • Gà (chicken)
  • Gà tây (turkey)
  • Sữa tươi
  • Ngũ cốc nguyên hạt

Ngoài ra thì NAD+ trong máu vẫn tăng nếu chúng ta ở trạng thái thiếu hụt năng lượng và dưỡng chất, hoặc vận động ở cường độ cao. Nhưng cách phổ biến nhất vẫn là thông qua các viên uống bổ sung tiền chất của NAD+. Những tiền chất phổ biến và đã cho thấy kết quả thông qua các thí nghiệm trên động vật là:

  • NMN - Nicotinamide Mononucleotide
  • NR - Nicotinamide Riboside

Ngoài ra còn một số tiền chất khác nhưng các thí nghiệm cho thấy chúng không có hiệu quả làm tăng lượng NAD+ đó là:

  • NA - Nicotinic Acid
  • NAM - Nicotinamide
  • TRP - Tryptophan

Chế độ ăn ít calo

Chế độ ăn ít calo được nghiên cứu từ rất lâu với kết quả giúp kéo dài tuổi thọ trên nhiều động vật khác nhau từ vi sinh vật, chuột, chó và thậm chí là khỉ. Ở người chưa có kết quả chính thức vì tuổi thọ con người khá dài những cuộc nghiên cứu liên quan đến tuổi thọ phải mất cả trăm năm, nhưng theo quan sát một trong những khu vực có tuổi thọ cao nhất thế giới là đảo Okinawa có thói quen ăn chỉ 80% so với mức no, do đó lượng calo giảm đi 20% so với mức tiêu thụ thông thường. Ngoài ra, các nghiên cứu ăn ít calo trong thời gian ngắn cũng cho ra kết quả vô cùng tích cực với các chỉ số sinh học đều được cải thiện như: đường huyết, huyết áp, viêm, tốc độ chuyển hóa… do đó, những tác dụng của một chế độ ăn ít calo đối với tuổi thọ con người gần như là hiển nhiên cho dù chưa có kết quả chính thức từ các nghiên cứu.

Ăn ít calo không đồng nghĩa với việc chúng ta bỏ đói cơ thể đến mức kiệt sức, những gì chúng ra cần làm là có thể giảm bớt 1 bữa ăn trong ngày, ăn nhiều rau và hạn chế thịt đỏ và từ bỏ hẳn bánh kẹo, bữa ăn xế, ăn khuya. Intermittent fasting (nhịn ăn gián đoạn) kết hợp với plant-based sẽ là một sự kết hợp hoàn hảo và rất phù hợp cho mục tiêu ăn ít calo.

Ăn thực phẩm kích hoạt sirtuins

Nếu các chế độ ăn thông thường: vegan, vegetarian, thực dưỡng… tập trung vào việc mang đến một nguồn dưỡng chất cân bằng cho cơ thể thì không thể giúp kích hoạt được sirtuin, sẽ dẫn đến dưỡng chất rất đầy đủ và cân bằng nhưng lại không tạo ra một tế bào khỏe mạnh, từ đó tiến trình lão hóa vẫn tiếp tục diễn ra để tàn phá cơ thể.

Khoa học đã chứng minh về những lợi ích sức khỏe và phòng bệnh của các chế độ ăn như: mediterranean, raw-vegan, plant-based… nhưng cho dù chúng ta vượt qua tất cả các căn bệnh thì không thể nào chúng ta né tránh được “trùm cuối” đó là sự lão hóa, cho đến một ngày cơ bắp hầu như không còn sức, xương khớp thì mục dần, các cơ quan nội tạng thì suy yếu thì cái chết già là điều tất yếu cho dù mình không mắc bất kỳ những bệnh lý nghiêm trọng nào như: tiểu đường, tim mạch hay ung thư.

Cacao, rượu vang và nho chứa các hợp chất kích hoạt sirtuin Cacao, rượu vang và nho chứa các hợp chất kích hoạt sirtuin

Chế độ ăn sirtfood diet không những bao gồm những thực phẩm giàu dinh dưỡng mà còn có những đặt tính đặc biệt chứa hàm lượng những hợp chất có khả năng kích hoạt sirtuin, những hợp chất này phần lớn có nguồn gốc từ thực vật là kết quả của quá trình tự vệ, chống chọi, phản ứng với những áp lực khắc nghiệt từ bên ngoài, khi hấp thụ những hợp chất này vào cơ thể chúng sẽ tạo áp lực lên các tế bào tương tự như trạng thái cơ thể bị bỏ đói sau thời gian nhịn ăn, nhưng thực chất cơ thể vẫn được hấp thu đầy đủ chất dinh dưỡng. Dưới đây là danh mục một số hợp chất và nguồn thực phẩm tương ứng.

Resveratrol - đứng đầu trong danh sách này là resveratrol một hợp chất đã được nghiên cứu từ rất lâu là cho thấy nhiều tác dụng thần kỳ cho sức khỏe như chống oxy hóa, kháng khuẩn, kháng viêm, ngăn ngừa hư tổn tế bào và ngăn ngừa ung thư. Và hơn hết là khả năng kích hoạt sirtuin đặc biệt là SIRT1. Nguồn thực phẩm chứa resveratrol bào gồm: nho đỏ, nho đen, họ nhà dâu, đậu phộng, đậu nành và hạt lựu.

Quercetin - một hợp chất đã cho thấy khả năng khả năng kháng viêm, ngừa hình thành khối u và hàng loạt các bệnh nan y khác. Để có được những lợi ích thần kỳ như trên là nhờ vào cơ chế kích hoạt SIRT1, những thực phẩm có chứa quercetin bao gồm: táo, trà, tỏi, kiều mạch, rau sẫm màu và trái cây họ nhà dâu.

Trà xanh với thành phần chứa epigallactins, nghệ với curcumin, cacao với nhiều loại flavonoids… đều là những thực phẩm đã được biết đến qua hàng ngàn năm với vô số công dụng cho sức khỏe và chúng ta không biết rằng công dụng lớn nhất là kích hoạt được sirtuins.

Resveratrol được sử dụng phổ biến nhất trong việc kích hoạt sirtuin Resveratrol được sử dụng phổ biến nhất trong việc kích hoạt sirtuin

Lưu ý, phần lớn các nghiên cứu đều cho thấy kết quả kích hoạt sirtuin bằng những hợp chất trên nhưng với cường độ lớn hơn rất nhiều so với lượng sẵn có trong thực phẩm tự nhiên. Do đó, mặc dù mang lại rất nhiều lợi ích cho sức khỏe và phòng bệnh nhưng ở khía cạnh ngăn chặn tiến trình lão hóa thì cần đến nguồn bổ sung có liều lượng và hàm lượng cao hơn mới có thể cảm nhận được rõ nét kết quả của khả năng làm chậm lão hóa. Nên bạn sẽ không khỏi thắc mắc là tại sao mình ăn những thực phẩm trên rất nhiều nhưng vẫn không thể nào thoát được tuổi già. Cũng tương tự như NAD+, không thể nào chúng ta bù đắp được lượng thiếu hụt chỉ bằng nguồn ăn uống thực phẩm tự nhiên chỉ tồn tại ở một lượng đo bằng micro, trong khi cơ thể cần mỗi ngày có thể gấp hằng trăm ngàn lần mức đó.

Đến đây thì chúng ta phát hiện ra một điều không thể phủ nhận, phổ thức ăn của những cư dân thuộc khu vực có tuổi thọ cao nhất thế giới (bluezone) phần lớn sẽ bao gồm các thực phẩm có tác dụng kích hoạt sirtuin.

Gửi câu hỏi cho tác giả